Jak „Formować” Sumienie? 3 Sprawdzone Kroki

W poprzednim artykule mówiłam o tym co to jest sumienie i dlaczego powinniśmy go formować. Teraz odpowiemy, jak to zrobić.

Na szczęcie nie musimy tu „wmyślać koła na nowo”. Są na to stare, sprawdzone sposoby, które działały przez wieki. I jeśli im zaufamy zadziałają także dla nas.

Studiowanie Prawa Bożego jest podstawowe dla naszego „formowania sumienia”. Dlaczego? Jeśli nie wiemy co Bóg uważa za dobro i zło nie pójdziemy daleko w rozeznaniu między nimi.

Nie przez przypadek, w dawnym codziennym „pacierzu”, oprócz „zwykłych” modlitw takich jak „Ojcze nasz”, recytowano też dekalog (i wyznanie wiary).

W czasach, gdy nie tylko nie było Internetu, ale większość ludzi nie umiała czytać i pisać, nie mówiąc o dostępie do książek, to właśnie pamięć była skarbnicą ludzi. I aby ważne rzeczy pamiętać – powtarzano je. Wielokrotnie, aż stały się drugą naturą. Aż dawały zrozumienie na poziomie głębszym, aż pozwalały zajrzeć „za zasłonę”.

Dekalog nie był wyjątkiem. Powtarzany codziennie kształtował, w społecznościach chrześcijańskich, zdecydowany pogląd na moralność. Widać to było w całym sposobie życia. Widać to w lekturach książek pochodzących sprzed pierwszej wojny światowej, nawet tych o biznesie[1], gdzie „stara moralność” (nie kradnij, nie oszukuj, nie kłam) nie tylko jest obecna, ale stanowi podstawę do odniesienia sukcesu.

Moralność kształtowana przez Prawo Boże, przez dekalog była ważna. Była ważniejsza od „osobistej ekspresji” tak dzisiaj modnej. Porządkowała rodzinę, społeczeństwo, Państwo. Dawała fundament, na którym może było budować coś trwałego.

Czy wówczas nie było grzeszników, oszustów, złodziei czy morderców wśród chrześcijan? Oczywiście, że byli. I to często niemali. Ale najczęściej wiedzieli, że czynią źle (mogło im na tym nie zależeć, ale wiedzieli). Współcześni wierzący, nie mają często tego luksusu. Często robią złe rzeczy przekonani, że czynią dobro. Bo to nie Prawo Boże jest w centrum ich decyzji, ale jego interpretacja dokonana przez nich samych i pod nich samych. Dlatego są jak dzieci, „którymi miotają fale i porusza każdy powiew nauki, na skutek oszustwa ze strony ludzi i przebiegłości w sprowadzaniu na manowce fałszu” (Ef 4,14).

Dlaczego to rozróżnienie jest ważne? Bo kiedy wiem, że dokonałem czynu obiektywnie złego to mam szansę na nawrócenie. A kiedy wydaje mi się, że czynię dobro „z pewnego punktu widzenia” to nie mam potrzeby nawracania i idę swoją a nie Bożą drogą. I kto wie, dokąd nią dojdę.

Potrzeba nam wrócić do Prawa Bożego. Przypomnieć je sobie. I potraktować poważnie.

Jeśli więc chcesz rozwijać swoje sumienie nie polegaj przede wszystkim na swojej intuicji co do tego czy coś jest dobre czy złe, ani na swoich przekonaniach, ani na wiedzy z Instagrama czy Chat GPT. Tylko Bóg zna dobro i zło. Jeśli człowiek uzurpuje sobie to prawo, do decydowania o tym co dobre a co złe, zazwyczaj kończy się do dla niego wygnaniem z raju (Rdz 3,22).

Potem możesz iść dalej: Przykazania Kościelne, Cnoty Kardynalne, Grzechy Główne. Katechizm ma naprawdę nam wiele do przekazania i wielu rzeczy może nas ciągle nauczyć. Nie jest tylko dla dzieci. Jest dla wierzących chrześcijan. Nie odrzucajmy go. To duża pomoc, szczególnie gdy mamy problemy z przyjęciem Bożego Prawa i kusi nas by je trochę naciągnąć.

Nie mów: „mój przypadek jest wyjątkowy”. Każdy z nas jest dla Boga wyjątkowy, ale jednocześnie dał takie samo Prawo Boże dla wszystkich ludzi. To drogowskaz, kierunek, który mówi „rób to a dojdziesz bezpiecznie, mimo trudności a nawet śmierci” albo mówi „nie czyń tak, bo zrobisz sobie i innym krzywdę”.

We współczesnym świecie taka postawa jest… no właśnie, jest nieintuicyjna. Bo mówią ci abyś „podążał za sobą”, nie za jakimś przestarzałym Prawem. Choć, w przeciwieństwie do Prawa Bożego, nie wyjaśniają już, dokąd w ten sposób właściwie dojdziesz, poza tym, że jeśli zrobisz to dobrze będziesz żył „w zgodzie z sobą” (cokolwiek to znaczy). A jeśli nie żyjesz „w zgodzie z sobą” to widocznie nie starasz się wystarczająco.

Cały ciężar Twojego rozwoju spoczywa na Tobie. To naprawdę przygniatające. W przypadku pójścia za Prawem Bożym ciężar spoczywa na Bogu (na tym podlega oddanie Jemu chwały). On Ci towarzyszy, pomaga i oświeca Twoją drogę na każdym etapie Twojego duchowego wzrostu, jeśli tylko Go oto poprosisz.

Dlatego podążanie za Prawem Bożym to całkiem rozsądna decyzja, jeśli zależy Ci na tym by naprawdę wzrastać duchowo i rozwijać się.

„Wszystko badajcie a co szlachetne zachowujcie” – mówi święty Paweł (1 Tes 5,21). Nie ma bardziej szlachetnego Prawa niż to, które pochodzi od samego Boga.

Pamiętaj: Chrystus jest Logosem, Mądrością Bożą. Nie „intuicją”.

Masz już opanowany poziom „Prawa Bożego”. Przechodzimy na kolejny. Obowiązki stanu i tego jak ich rozpoznanie może pomóc Ci kształtować Twoje sumienie.

To stara i dobra praktyka.

Pozwala on wyłapać momenty, w których nasze sumienie zaczyna szukać wymówek lub staje się „głuche” na prawdę Boga i zaczyna iść za „moją” prawdą.

Tu ważna uwaga:

Praktykowanie codziennego rachunku sumienia nie polega na recytowaniu listy grzechów, które popełniłem tego dnia, ale przede wszystkim na treningu „uważności”.

Nie powinno się go zaczynać od grzechów, ale od podziękowania Bogu za dobro. Pamiętajmy sumienie ma rozpoznawać dobro i zło. Jak możemy rozpoznać dobro, jeśli skupiamy się tylko na tym co złe? Dlatego rozpoznanie dobra, jakie otrzymaliśmy od Boga i które my sami czynimy jest ważne. Nie po to by ćwiczyć pychę („słudzy nieużyteczni jesteśmy”) ale by widzieć to, że poruszam siew dobrym kierunku – nie tylko unikam zła, ale też czynie dobro. Potrafię to zrobić.

Jaki byłby schemat tego codziennego rachunku sumienia[3]?

Wiesz co robić. Działaj.

Bóg ci pomoże, na każdym etapie Twojego rozwoju duchowego, jeśli poprosisz.

Ale nie zbawi Cię „na siłę” jeśli odmówisz podążania za Nim. Jest Panem ludzi wolnych nie niewolników

„Nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj” (Rz 12,21). Nie pozwól by Zły dyktował Ci jak masz żyć. By narzucał Ci swoje Prawa. Nawet jeśli wydają ci się miłe dla oczu i dobre do zdobycia czegoś dla siebie[4]. Zwycięż je dobrem Prawa Bożego i prawa Jego miłości.

[1] Bardzo zaskoczyło mnie to przy okazji słuchania książki Anderw Carnegie „Jak stać się Bogatym”. Wiele jego rad mówi właśnie o tym: by zamiast skupiać się na zysku i dążeniu do sukcesu raczej skupić się na tym by być moralnym, odpowiedzialnym i pracowitym (i tak, kreatywnym i przedsiębiorczym też). Uczy on, że bogactwo nie jest samo dla siebie, ale też musi być użyte dla dobra społeczeństwa. Bardzo ciekawe spojrzenie. Zupełnie inne niż większość dzisiejszych poradników o zarabianiu. Skupia się nie na tym jak człowiek będzie zdobywał bogactwo ale raczej: jaki człowiek będzie je budował.

[2] Por 1 Kor 6,12

[3] Posiłkuję się tu schematem jaki zamieszcza św. Ignacy Loyola w swoich „Ćwiczeniach duchowych”.

[4] Por Rdz 3,6